Uprawa kawy w Hondurasie – historia, warunki klimatyczne i klasyfikacja surowego ziarna
Honduras, położony w samym sercu Ameryki Środkowej, należy dziś do najważniejszych producentów kawy arabiki na świecie. Choć jeszcze w latach 80. był krajem o niewielkiej rozpoznawalności na rynku kawowym, obecnie znajduje się w ścisłej czołówce eksporterów, rywalizując z Gwatemalą, Kostaryką i Nikaraguą. Rozwój sektora kawowego w Hondurasie to efekt zarówno sprzyjających warunków klimatycznych, jak i świadomych inwestycji w jakość surowca.
1. Historia upraw kawy w Hondurasie
Początki kawy w Hondurasie sięgają początku XIX wieku, kiedy roślina została sprowadzona prawdopodobnie z Salwadoru lub Kostaryki. Początkowo kawa odgrywała niewielką rolę w gospodarce – dominowała produkcja na własne potrzeby oraz mały handel lokalny.
Zmiana nastąpiła w połowie XX wieku:
- w latach 50. XX w. zaczęły powstawać pierwsze spółdzielnie farmerów,
- w latach 70. rząd stworzył programy wsparcia dla plantatorów,
- w 1970 r. powstał Instituto Hondureño del Café (IHCAFE) – instytucja, która do dziś kontroluje jakość, badania i edukację w sektorze kawowym.
XXI wiek to okres intensywnej modernizacji – rozwój infrastruktury, obróbki mokrej oraz eksportu specialty. Dziś Honduras jest uznawany za jedno z najbardziej dynamicznie rozwijających się źródeł kawy wysokiej jakości.
2. Warunki klimatyczne sprzyjające uprawie kawy
Honduras posiada wyjątkowo korzystny mikroklimat dla arabiki, wynikający z położenia geograficznego i zróżnicowanej topografii.
Najważniejsze czynniki klimatyczne:
🌡 Temperatura
- 15–25°C
- Równomierny klimat tropikalny na wyżynach
🌧 Opady
- 1 500–2 500 mm rocznie
- Dobrze rozłożone na sezon wegetacyjny
🏔 Wysokość upraw
- 800–2 000 m n.p.m.
- Wyższe rejony (powyżej 1 400 m) dają kawy o najwyższej jakości – SHG/SHB
🌋 Gleby
- Bogate gleby wulkaniczne w regionach takich jak Santa Bárbara czy Comayagua
- Żyzne, mineralne podłoże wspierające rozwój roślin kawowca
🌬 Wpływ pogody karaibskiej i pacyficznej
- Naturalna ochrona pasm górskich
- Stabilne warunki dojrzewania owoców
Dzięki takiemu środowisku Honduras zapewnia warunki zbliżone do tych z najlepszych regionów Gwatemali czy Kostaryki.
3. Klasyfikacja surowego ziarna w Hondurasie
System klasyfikacji kawy w Hondurasie obejmuje dwa niezależne podziały:
- Klasyfikację jakościową (Grade) – związaną głównie z liczbą defektów
- Klasyfikację według wysokości upraw (SHG/High Grown/Standard) – powiązaną pośrednio z jakością
- Klasyfikację według wielkości ziarna (screen size) – podobną do systemu afrykańskiego (np. AA, AB, C)
Poniżej znajdziesz pełne zestawienie.
3.1 Klasyfikacja jakościowa – Grades (IHCAFE)
Honduraski instytut kawy (IHCAFE) stosuje system podziału jakościowego oparty na czystości ziarna, liczbie defektów i jednorodności partii.
Tabela jakości kawy honduraskiej
| Oznaczenie | Opis klasy | Charakterystyka jakości |
|---|---|---|
| HG / High Grown | Kawa z wysokości 900–1 200 m | Dobra jakość, wyższa gęstość ziarna |
| SHG / Strictly High Grown (lub SHB – Strictly Hard Bean) | 1 200–1 600+ m | Najwyższa jakość; twarde ziarno, intensywny profil smakowy |
| Prime / Good Prime | Podstawowy standard eksportowy | Umiarkowana liczba defektów |
| Standard | Niższa jakość | Więcej defektów, prosty profil smakowy |
W praktyce najwyższą jakość osiągają kawy SHG/SHB, które są podstawą eksportu specialty w Hondurasie.
3.2 Klasyfikacja według wielkości ziarna (screen size)
Choć Honduras nie stosuje tak sztywnego systemu jak Kenia, wykorzystuje zbliżony podział według sita (screen size):
Najczęstsze oznaczenia wielkości:
- AA – screen 17–18
największe, najgęstsze i najbardziej pożądane ziarno - A – screen 16
duże, jednolite ziarno - AB – screen 15–16
najpowszechniejsza frakcja - B – screen 14–15
mniejsze ziarno, stosowane często w blendach - PB – peaberry
ziarno z jednym nasionem, sortowane osobno niezależnie od wielkości - C – screen 13–14
najdrobniejsze ziarno eksportowe
Ten system nie jest formalnie regulowany przez IHCAFE, ale powszechnie stosowany przez eksporterów i stacje obróbki w kraju.
3.3 Wysokość upraw (SHG, HG) – kluczowy parametr jakości
W Hondurasie wysokość plantacji jest uważana za najważniejszy wskaźnik jakości, podobnie jak w Gwatemali.
HG – High Grown
- 900–1 200 m n.p.m.
- Profil: orzechowy, karmelowy, z niższą kwasowością
SHG – Strictly High Grown / SHB
- powyżej 1 200–1 600+ m
- Profil: cytrusy, czekolada, wyraźna kwasowość, pełne body
- Najbardziej ceniony segment kaw specialty z Hondurasu
4. Metody obróbki kawy w Hondurasie — tradycyjne i nowoczesne
Honduras, podobnie jak inne kraje Ameryki Centralnej, wykorzystuje klasyczne metody obróbki, ale jednocześnie szybko adaptuje nowatorskie techniki fermentacyjne, które podnoszą wartość specialty coffee.
4.1. Tradycyjne metody obróbki
Washed (myta)
Najpopularniejsza metoda w Hondurasie.
Proces obejmuje:
- depulping (usunięcie owocu),
- fermentację mokrą,
- płukanie,
- suszenie (najczęściej na patio lub afrykańskich łożach).
Ziarna są czyste, o wysokiej kwasowości i przejrzystości smaku.
Natural (surowa, suszona w owocu)
Kawa suszona jest w całościowym owocu.
Efekt: słodycz, nuty czerwonych owoców, cięższe body.
Honey (miody)
Pulp usuwany, ale część mucilagu pozostaje na ziarnie.
Efekt: wyważona kwasowość i słodycz.
Występuje w wariantach: Yellow, Red, Black Honey, w zależności od ilości mucilagu i czasu suszenia.
4.2. Nowoczesne metody obróbki w Hondurasie
Ostatnie lata to intensywny rozwój eksperymentalnych technik. Wielu farmerów korzysta z kursów SCA, projektów wspierających młyny oraz współpracy z importerami specialty, co sprzyja innowacjom.
Anaerobic Fermentation (fermentacja beztlenowa)
Jedna z najszybciej zdobywających popularność metod.
Proces:
- depulping (lub nie — zależnie od wariantu),
- umieszczenie owocu lub ziaren w zbiornikach hermetycznych,
- fermentacja przy minimalnym dostępie tlenu,
- kontrola parametrów (temperatura, pH, czas).
Efekt w filiżance:
- intensywne, egzotyczne aromaty,
- nuty słodko-winne,
- kremowa tekstura i zwiększona złożoność.
Carbonic Maceration (mac maceracja węglowa)
Metoda inspirowana produkcją wina, coraz częściej stosowana przez najlepszych producentów Hondurasu.
Daje wysoce owocowe, czyste, „winne” profile.
Double Fermentation (podwójna fermentacja)
Łączy procesy suche i mokre, pozwalając budować unikalne aromaty.
Kofermentacje (co-fermentation)
Ziarna fermentowane z dodatkiem owoców (np. ananas, marakuja), drożdży lub enzymów.
Metody eksperymentalne, często wykorzystywane przy konkursach cup of excellence.
5. Podsumowanie
Honduras przeszedł długą drogę – od kraju produkującego kawy masowe po jednego z liderów segmentu specialty arabica. Obecnie jego plantacje są jednymi z najlepiej zorganizowanych w Ameryce Środkowej, a farmerzy korzystają z nowoczesnych metod obróbki i kontroli jakości.
Kraj wyróżniają:
- idealne warunki klimatyczne na wyżynach,
- intensywne programy jakościowe wdrażane przez IHCAFE,
- system klasyfikacji obejmujący jakość, rozmiar ziarna i wysokość upraw,
- rosnące znaczenie kaw specialty (microlots, SHG specialty).
